Februari 2024

Hallo en welkom bij de tiende aflevering van dit blog over gezondheid, natuur, cultuur en meer.
Mijn naam is Niek van Schie en in deze aflevering schrijf ik over vrijheid en enkele recent gepubliceerde onderzoeken naar Alzheimer.

Vrijheid

Laatst keek ik de 2doc.nl documentaire over Barbara Stok, een striptekenares met een eigenzinnige levensfilosofie. Haar filosofie sprak mij enorm aan, vooral omdat deze gaat over vrijheid. Haar verhaal sluit ook goed aan op het verhaal van Willem Diepraam in NRC. Ik heb hem tijdens een gastcollege bij de Fotovakschool al eens horen verzuchten: Weet je waar we mee moeten stoppen? Al die honderden jongens en meisjes die jaarlijks van academies komen zonder uitzicht op betaald werk, zonder dat ze een vak hebben geleerd waarmee ze de kost kunnen verdienen.

Wat ik uit de verhalen van Barbara Stok en Willem Diepraam meeneem is: Doe niet mee met de consumptiekermis. Besef dat kunst niet zaligmakend is. Maar werk is dat al helemaal niet. Je kunt het beste zorgen voor een bepaalde mate van financiële vrijheid zodat je kunt doen wat je wilt doen. Bijvoorbeeld door een vak te leren waarbij je voldoende vrij in je hoofd bent en vrij in je tijd. Spinvis heeft ook jaren post gesorteerd. Zorg dat je vrij bent om te fotograferen, muziek te maken, strips te tekenen, of voor anderen te zorgen.

Want niemand ligt zich te beklagen op zijn sterfbed dat hij te weinig heeft gewerkt. En wie we ook wegdragen naar het graf, we hebben het altijd over betekenis voor anderen.


Is Alzheimer een prion-ziekte?

In een artikel in het bekende tijdschrift Nature van 29 januari 2024 beschrijft men een aantal gevallen van Alzheimer die verband hield met de behandeling met groeihormonen. Deze groeihormonen kwamen uit de hypofyse van overledenen. Met het gebruik ervan was men al gestopt vanwege de gevallen van Creutzfeld-Jacob. Dat is een prion ziekte net als de bekende gekkekoeienziekte of BSE. Prionen zijn zogenaamd verkeerd gevouwen eiwitten die neurodegeneratieve ziekten veroorzaken.

Alzheimer is ook een neurodegeneratieve ziekte. Kenmerkend zijn de verkeerde tau en beta-amyloïd eiwitten. De geleerden zijn het er nog niet over eens of we hierin een oorzaak of gevolg moeten zien. Stanley B. Prusiner, directeur van het Institute for Neurodegenerative Diseases aan de University of California, San Francisco (UCSF), stelt dat Alzheimer een dubbele prionziekte is, waarin zowel tau als amyloïd de hersenen aantasten. Prusiner, die in 1994 de Nobelprijs kreeg voor zijn werk over prionen, zegt in een artikel dat dit een groot gevolg kan hebben op verder onderzoek. Maar stel nu dat deze eiwitten ook als vector kunnen optreden? Dat betekent dat Alzheimer een overdraagbare aandoening kan zijn. En bedenk dat deze eiwitten ook in traanvocht zijn aan te tonen, zoals men in steeds meer onderzoek doet als minder invasief alternatief voor de lumbaal punctie. Dan kun je die gedachte combineren met de verhoogde kans op ontwikkeling van dementie bij partners en mantelzorgers. In plaats van stress zou samen huilen zomaar een oorzakelijke factor kunnen zijn.


Risocofactoren voor vroege dementie

Vroege dementie is de diagnose dementie voor je 65e. In een onderzoek gepubliceerd in JAMA (achter een betaalmuur) beschrijft men diverse risicofactoren. Deze zijn naar voren gekomen uit een grote analyse van een Britse biobank. De publicatie is ook opgepakt in verschillende Nederlandse dagbladen en de website van de Stichting Alzheimer.

De wetenschappers kwamen tot 15 factoren die een verband hadden met een verhoogd risico op vroege dementie. Naast bekende factoren zoals erfelijkheid, laag opleidingsniveau en lagere sociaal-economische status kwam men tot een aantal meer beïnvloedbare factoren. Factoren die ook na de diagnose nog zijn te beïnvloeden, waaronder alcoholgebruik, gehoorproblemen, fysieke fragiliteit en duizeligheid bij opstaan. Die laatste noemt men ook orthostatische hypotensie: een te lage bloeddruk door verandering van houding. Daar bestaan medicijnen voor. Maar neurologen in Nederland doen daar niks mee. Zitten je glazig aan te kijken, waarschijnlijk uit frustratie. En de huisarts zegt: doe maar wat meer zout op je eten.

Dokter Bredesen zou zeggen: dat is nou typisch een van de gaten in je dak die je moet repareren. Pas dan kun je gaan werken aan herstel. Persoonlijk ben ik het daarmee eens. Vooral ook dat laatste: werken aan herstel. Want ondanks alle negativiteit die rond de diganose dementie hangt zijn er steeds meer wetenschappers die met hem zeggen: er kan wel wat aan gedaan worden. Ook na de diagnose. Al wordt het vaak heel voorzichtig geformuleerd. Maar ook Hendriks et al. komen tot de conclusie: These modifiable risk factors should be incorporated in future dementia prevention initiatives and raise new therapeutic possibilities for YOD.


Terug naar het blog.